Επιτροπή Αλήθειας

Η ιδέα για σύσταση Επιτροπών Αλήθειας προέκυψε στη Λατινική Αμερική αρχές της δεκαετίας του 1980 μετά την κατάρρευση πολλών δικτατορικών καθεστώτων, ως αντίδραση στις μαζικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τις δολοφονίες και εξαφανίσεις πολλών προσώπων καθώς και άλλων εγκλημάτων.

Η ανάγκη για σύσταση μιας Επιτροπής Αλήθειας στην Κύπρο, που προκύπτει από την ίδια τη σύγχρονη ιστορία της χώρας μας, τα τελευταία περίπου 60 χρόνια, γίνεται επιτακτική από το γεγονός ότι ουδέποτε έγιναν σοβαρές προσπάθειες εξιχνίασης ή αποκάλυψης των συνθηκών σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εγκληματικών πράξεων με πολιτικά κίνητρα, με αποτέλεσμα η κυπριακή κοινωνία να παραμένει ακόμα διχασμένη.

Τα πιο πάνω ισχύουν και για πολλές περιπτώσεις αγνοούμενων προσώπων, για τις οποίες το κράτος, για πολλά χρόνια, δεν έπραξε ό,τι ήταν δυνατό για εξιχνίαση της τύχης τους και ενημέρωση των συγγενών.

Γύρω από τη λύση του κυπριακού προβλήματος και ειδικότερα γύρω από το θέμα των αγνοουμένων, αναπτύχθηκε μια “βιομηχανία” με κύρια χαρακτηριστικά: α) την εκμετάλλευση του πόνου και της αγωνίας των συγγενών για σκοπούς πολιτικής προπαγάνδας, β) την κατακράτηση σημαντικών πληροφοριών για τις συνθήκες εξαφάνισης αγνοούμενων προσώπων, και γ) τη δημιουργία διαφόρων επιτροπών, οι οποίες λειτουργούσαν περισσότερο ως χώροι “αποκατάστασης” κάποιων προσώπων, παρά ως θεσμοί παραγωγής ουσιαστικού έργου για την διακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων. 

Η Επιτροπή Αλήθειας στην Κύπρο θα μπορούσε να έχει ως πρότυπο την Επιτροπή Αλήθειας της Νότιας Αφρικής, με προσαρμογή στις ιδιαίτερες συνθήκες και ανάγκες της χώρας μας.

Θα πρέπει να αποτελείται από άτομα αδιαμφισβήτητου κύρους, ακεραιότητας χαρακτήρα, αμεροληψίας και ανεξαρτησίας που να απολαμβάνουν σεβασμό και αναγνώριση από μεγάλο μέρος της κοινωνίας. Τα μέλη της θα πρέπει να προέρχονται από διάφορες κοινωνικές ομάδες, οργανώσεις και θεσμούς, με κύριο κριτήριο την ανεξαρτησία και ακεραιότητά τους.

Θα πρέπει να τεθούν συγκεκριμένα χρονικά ορόσημα διεξαγωγής των ερευνών της Επιτροπής, τα οποία οπωσδήποτε να περιλαμβάνουν την περίοδο των διακοινοτικών ταραχών 1963/64, την πολυτάραχη περίοδο με σχεδόν εμφυλιοπολεμικές συνθήκες 1968-1974, το πραξικόπημα και, φυσικά, την τουρκική εισβολή.

Η διάρκεια των εργασιών της Επιτροπής δεν πρέπει να ξεπερνά τους 30 μήνες.

Μέχρι να ωριμάσουν οι συνθήκες για σύσταση Επιτροπής Αλήθειας για ολόκληρη την Κύπρο, κάτι το οποίο συναρτάται με την προώθηση της επίλυσης του Κυπριακού, επιβάλλεται να συσταθεί, σε πρώτο στάδιο, μονοκοινοτική Επιτροπή Αλήθειας για την ελληνοκυπριακή κοινότητα.

Με αυτό τον τρόπο δείχνουμε και στην άλλη κοινότητα την ειλικρινή πρόθεσή μας για λύση, επανένωση και συμφιλίωση. Πέραν, όμως, από το πιο πάνω, ο κύριος στόχος πρέπει να είναι η αποκάλυψη των πραγματικών συνθηκών και γεγονότων εγκληματικών πράξεων με πολιτικά κίνητρα κατά τις περιόδους που αναφέρονται πιο πάνω, με δυνατότητα παροχής αμνηστίας σε πρόσωπα-θύτες που καταθέτουν στην Επιτροπή.

Η Επιτροπή πρέπει να διαθέτει ευρείες αρμοδιότητες και εξουσίες αποτελεσματικής διερεύνησης.

Για το σκοπό αυτό πρέπει να γίνουν τα πιο κάτω βήματα:

Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο δεν πρέπει να είναι η τιμωρία αλλά η διακρίβωση της αλήθειας, μέσα από την κατά το δυνατό ακριβή αποκάλυψη των συνθηκών διενέργειας εγκληματικών πράξεων με πολιτικά κίνητρα και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η πρώτη τέτοιου είδους Επιτροπή συστάθηκε στην Αργεντινή το 1983, η Έκθεση δε της Επιτροπής υπό τον τίτλο “Nunca más” (Ποτέ ξανά) περιλαμβάνει την πρώτη συνολική απογραφή των εγκληματικών πράξεων της στρατιωτικής δικτατορίας (1976-1983) με σχεδόν 9.000 θύματα.

Το 1990 συστάθηκε στη Χιλή η πρώτη Επιτροπή που περιελάμβανε στην ονομασία της τις λέξεις “Αλήθεια” και “Συμφιλίωση” (Comisión Nacional de Verdad y Reconciliación). Το γεγονός ότι περιελάμβανε στην ονομασία της τη λέξη Συμφιλίωση έχει να κάνει με τα αντικρουόμενα συμφέροντα και τις ιδιαίτερες συνθήκες σύστασης και λειτουργίας, με τις οποίες σχεδόν κάθε Επιτροπή είχε να παλέψει. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στη Χιλή, το τέλος της δικτατορίας ξεκίνησε μέσω ενός δημοψηφίσματος, κατά το οποίο 45% αυτών που ψήφισαν τάχθηκαν υπέρ της παραμονής του δικτάτορα Πινοσέτ στην εξουσία, ενώ ο Πινοσέτ, ακόμη και μετά τη μετάβαση της εξουσίας, παρέμεινε αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της χώρας!

Η πλέον γνωστή Επιτροπή Αλήθειας και Συμφιλίωσης είναι αυτή της Νότιας Αφρικής, η οποία συστάθηκε το 1996 με πρωτοβουλία του Νέλσον Μαντέλα, με κεντρικό στόχο την εκπόνηση μιας όσο το δυνατό πιο ολοκληρωμένης εικόνας των μαζικών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια του Απάρτχαιτ από το 1960 μέχρι το 1994. Η Επιτροπή, υπό τον Αρχιεπίσκοπο Ντέσμοντ Τούτου, ολοκλήρωσε τον Οκτώβριο 1998 την εργασία της σε μια τελική έκθεση πέραν των 3.000 σελίδων. Πάνω από 20.000 θύματα έδωσαν τη μαρτυρία τους και πέραν των 2.000 προσώπων μίλησαν σε δημόσιες ακροάσεις που μεταδίδονταν από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση.

Ο Αρχιεπίσκοπος Τούτου ανέφερε ως κεντρικό μοτίβο της Επιτροπής «Συγχώρεση αντί Εκδίκηση», ενώ στελέχη της πρώτης κυβέρνησης του ANC τόνιζαν ότι δεν πρόκειται να υπάρξει μια γενική αμνηστία αλλά ούτε και δίκες τύπου Νυρεμβέργης. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι εξετάστηκαν και εγκληματικές πράξεις μελών του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου.

Η Επιτροπή διέθετε εκτενείς (ανακριτικές και δικαστικές) εξουσίες, μεταξύ άλλων μείωση ποινής ακόμα και απαλλαγή (αμνηστία) σε πρόσωπα που ολοκληρωμένα και ειλικρινά κατέθεταν για τα εγκλήματα που βαρύνονταν. Από τις πολλές χιλιάδες αιτήσεις για αμνηστία, τελικά εγκρίθηκαν μόνο 1160, ενώ η Επιτροπή εξιχνίασε πάνω από 7.000 εγκληματικές πράξεις.

Παρά την έντονη κριτική που δέχθηκε και τα πενιχρά αποτελέσματα, σε σχέση με το εύρος των μαζικών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το έργο της Επιτροπής στη Νότια Αφρική θεωρείται επιτυχημένο και πρότυπο για δημιουργία τέτοιων Επιτροπών σε άλλες χώρες. Μέσα σε δύο περίπου χρόνια έφερε στο φως την αλήθεια για πολλές εγκληματικές πράξεις, έφερε κοντά πολλούς θύτες και πολλά θύματα και συνέβαλε σε κάποιο βαθμό στη συμφιλίωση μεγάλων μαζών της κοινωνίας της χώρας.

Σε παγκόσμιο επίπεδο δημιουργήθηκαν πάνω από 40 Επιτροπές Αλήθειας, οι οποίες είχαν μεν διαφορετική αφετηρία, ενίοτε διαφορετικούς σκοπούς και στόχους, όλες, όμως, είχαν στο επίκεντρο του έργου τους να λάμψει η αλήθεια και να ικανοποιηθεί όσο καλύτερα ήταν δυνατό το αίσθημα δικαίου ανάμεσα στους πολίτες. Μεταξύ άλλων συστήθηκαν Επιτροπές στη Λατινική Αμερική (Αργεντινή, Χιλή, Ελ Σαλβατόρ, Γουατεμάλα, Κολομβία, Περού, Βραζιλία, Μεξικό κ.α.), στην Αφρική (Ν. Αφρική, Σιέρα Λεόνε, Λιβερία, Ακτή του Ελεφαντόδοντος, Μαρόκο, Τυνησία κ.α.), στην Ασία (Σρι Λάνκα, Νότιος Κορέα κ.α.), στον Καναδά, στο Ανατολικό Τιμόρ, στην πρώην Γιουγκοσλαβία και σε άλλες χώρες.

1.

Προτείνουμε τη σύσταση «Επιτροπής Αλήθειας» στο μοντέλο της Νότιας Αφρικής του Νέλσον Μαντέλα και αξιοποίηση της γνώσης από την Β. Ιρλανδία και την Κολομβία.

2.

Σε παγκόσμιο επίπεδο δημιουργήθηκαν πάνω από 40 Επιτροπές Αλήθειας που είχαν ως στόχο τους την ανάδειξη της αλήθειας, για να ικανοποιηθεί όσο καλύτερα ήταν δυνατό το αίσθημα δικαίου ανάμεσα στους πολίτες. Τέτοιες κοινωνικές πρωτοβουλίες συνεισφέρουν σημαντικά στο να δημιουργηθούν οι συνθήκες για συμφιλίωση των συγκρουόμενων κοινοτήτων βάση της ιστορικής αλήθειας.

3.

Οι όροι εντολής της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοούμενους (ΔΕΑ) θα μπορούσαν να τροποποιηθούν. Μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο των εισηγήσεων στη διεύθυνση www.truthnowcyprus.org. Υπάρχουν ακόμη δύο σημαντικά σημεία:

3.1.

Ο Περί Αποδείξεως Νόμος (ΚΕΦ 9) θα πρέπει να τροποποιηθεί περαιτέρω ώστε οποιαδήποτε μαρτυρία δοθεί σε τέτοια έρευνα να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε οποιαδήποτε ποινική, αστική ή διοικητική διαδικασία ενώπιον οποιουδήποτε Δικαστηρίου. 

3.2.

Οι εσωτερικοί κανονισμοί που θα διέπουν τη λειτουργία της «Επιτροπής Αλήθειας» θα πρέπει να ετοιμαστούν με τέτοιο τρόπο ώστε να διασφαλίσουν ότι η αλήθεια και η μεταμέλεια θα αποτελέσουν το αντάλλαγμα για αμνηστία.

4.

Η ΔΕΑ έκανε σημαντικό έργο. Χρειάζεται περισσότερες πληροφορίες και μέσα για την αποστολή της. Οι συγγενείς δικαιούνται να έχουν το αναφαίρετο δικαίωμα να γνωρίζουν για την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων.

5.

Το κράτος απέκρυψε στοιχεία και καθυστέρησε παράλογα στη διαδικασία διερεύνησης και καταγραφής των αγνοουμένων σε ορισμένες περιπτώσεις. Ένα συγνώμη προς τους συγγενείς είναι αναγκαίο.

6.

Μέχρι να ωριμάσουν οι συνθήκες για σύσταση Επιτροπής Αλήθειας για ολόκληρη την Κύπρο, κάτι το οποίο συναρτάται με την επίλυση του Κυπριακού, προτείνουμε
– σε πρώτο στάδιο – μονοκοινοτική Επιτροπή Αλήθειας για την Ελληνοκυπριακή κοινότητα.

7.

Το ζητούμενο δεν είναι η τιμωρία αλλά η διακρίβωση της αλήθειας, με την ελπίδα ότι θα έρθουν καλύτερες μέρες στο νησί μας και ότι αυτές οι πληροφορίες θα δοθούν, ενόσω οι άνθρωποι που τις έχουν και αυτοί που θέλουν να τις λάβουν, είναι ακόμα εν ζωή.

8.

Σαν μέρος της προσπάθειας για να πετύχουμε την ειρηνική συμβίωση στο νησί, προτείνω να δημιουργηθεί μνημείο για το «Άγνωστο Θύμα». Το εν λόγω μνημείο θα τιμά όλους όσους έχασαν την ζωή τους για να έχουμε μια πατρίδα ελεύθερη, ενωμένη, ακέραια.

Scroll to Top